Net zwanger of plannen om aan kinderen te beginnen?

Dit overzicht helpt je oriënteren in zwangerschap, geboorte en zorg.

Zwanger… wat nu?

Een positieve zwangerschapstest kan veel losmaken: blijdschap en verwondering, maar evengoed onzekerheid, angst, vragen of het gevoel dat je het overzicht verliest. Goed om te weten: er is ondersteuning en er zijn opties. Je hoeft het niet alleen te doen en je hoeft ook niet alles meteen te weten of te beslissen. Zwanger zijn is ook ontdekken, voelen en stap voor stap keuzes maken die bij jullie passen.

Ook als je (nog) niet zwanger bent, kan het helpend zijn om hier al bij stil te staan. Met dit overzicht hopen we jullie op weg te helpen.

Hoe zien jullie het?

Sta even stil bij hoe jullie naar zwangerschap en geboorte kijken, op eenzelfde manier als je dat voor eender welk ander belangrijk moment in je leven zou doen. Wat leeft er bij jullie: angst, vertrouwen, onzekerheid, behoefte aan controle of een duidelijk plan? Door dit samen te verkennen, wordt vaak duidelijker waar bepaalde gevoelens vandaan komen en wat jullie nodig hebben om dit proces met een gedragen gevoel aan te gaan.

Denk na over jullie geboorteteam

Sta stil bij jullie geboorteteam: dat zijn de mensen die jullie tijdens de zwangerschap en de geboorte zullen begeleiden. Dat hoeven niet per se de zorgverleners te zijn die je al kent. Je mag per zwangerschap bewust kiezen voor begeleiding die aansluit bij jullie noden en visie.

Zwangerschap en geboorte raken meer dan alleen het lichaam. Ook emotioneel, relationeel en sociaal brengt deze periode veranderingen met zich mee. Het is daarom helpend om je te omringen met zorgverleners en ondersteuners bij wie jullie je veilig, gehoord en gesteund voelen. Daarbij is het belangrijk dat ook de partner actief wordt betrokken in de begeleiding en dat jullie samen het vertrekpunt en de centrale spil vormen van het geboorteteam.

Wie kan deel uitmaken van een geboorteteam?

De vroedvrouw is bij uitstek hét eerste aanspreekpunt om jullie te helpen oriënteren. Daarnaast is zij expert in de normaal lopende zwangerschap en het normaal verlopende geboorteproces: de fysiologie. Zij is laagdrempelig bereikbaar, neemt tijd voor jullie vragen en kan, vertrekkend vanuit jullie wensen en (medische) voorgeschiedenis, mee richting geven en opties verhelderen. Daarnaast kan zij bij gezonde zwangeren en gezonde zwangerschappen de moeder en baby mee opvolgen via onder andere bloednames, bloeddrukmetingen, groeicontroles, het beluisteren van de harttonen en het voelen van de positie van de baby in de buik. Ook tijdens en na de geboorte speelt de vroedvrouw een centrale rol. Een vroedvrouw werkt altijd samen met een gynaecoloog.

De gynaecoloog heeft een uitgebreide medische expertise in alles wat afwijkt van het normale verloop van een zwangerschap: de pathologie. In België kan je bij een gynaecoloog terecht voor de volledige opvolging van je zwangerschap, ook als die fysiologisch verloopt. Het is echter ook mogelijk dat een fysiologische zwangerschap wordt opgevolgd door een vroedvrouw of huisarts, in samenwerking mét de gynaecoloog, bijvoorbeeld voor de drie essentiële echo’s (rond 12 weken, 20 weken en in het derde trimester). Sommige gynaecologenpraktijken of ziekenhuizen bieden ook vroedvrouwenconsultaties aan. Je kan ook terecht bij een zelfstandige vroedvrouwenpraktijk. Deze zijn niet verbonden aan een specifieke gynaecoloog of ziekenhuis, maar werken samen met verschillende gynaecologen en ziekenhuizen.

Ook de huisarts, die jou en je achtergrond goed kent, speelt een belangrijke rol. Hij of zij is het eerste aanspreekpunt bij niet-zwangerschapsgerelateerde klachten en kan betrokken zijn bij de medische opvolging van een fysiologische zwangerschap en geboorte.

De doula is een professioneel opgeleide, niet-medische begeleider die continuïteit van zorg en emotionele en praktische steun biedt tijdens de zwangerschap, de geboorte en de kraamperiode.

Onderzoek toont aan dat continuïteit van zorg sterk bijdraagt aan een positieve beleving van zwangerschap en geboorte. Die continuïteit zit in relatie, informatie en visie. Wanneer zorgverleners openstaan voor samenwerking en een gedeelde kijk hebben, ontstaat er overzicht, rust en vertrouwen.

Daarnaast kan je je team uitbreiden met andere ondersteunende personen, zoals een coach, psycholoog of geboortefotograaf. Ook een familielid of vriend(in) kan deel uitmaken van jullie team.

In het ziekenhuis mag je naast je partner meestal één extra persoon meenemen. Bij een thuisgeboorte of geboorte in een geboortehuis bepaal je zelf wie aanwezig is en wat voor jullie goed voelt.

De geboorte

Wie begeleidt de geboorte?

Wie de geboorte begeleidt, hangt af van het verloop van de zwangerschap en de geboorte.

Normaal lopende geboorte

Vroedvrouwen en gynaecologen zijn beiden opgeleid om, na een normaal lopende zwangerschap ook een normaal verlopende geboorte te begeleiden. Sommige huisartsen hebben hier ook ervaring mee.

Zelfstandige vroedvrouw

Na een ongecompliceerde zwangerschap kan je ervoor kiezen om je te laten begeleiden door een zelfstandige vroedvrouw. Een ervaren medische geschoolde geboortebegeleider beschikt over de nodige kennis, vaardigheden en klinische blik om een fysiologische geboorte veilig te begeleiden. Een groot voordeel van een zelfstandige vroedvrouw is de continuïteit en nabijheid die zij biedt: ze is er volledig voor jullie en de begeleiding start in de meeste gevallen gewoon bij jullie thuis, in een vertrouwde omgeving.

Wetenschappelijk onderzoek ondersteunt dit zorgmodel. Een grote review van 44 studies, met in totaal meer dan 1,3 miljoen vrouwen, toont aan dat vroedvrouwgeleide zorg, los van de plaats van geboorte, gepaard gaat met een lager risico op niet-geplande keizersneden, instrumentele bevallingen, het opwekken of versterken van de arbeid, epidurale of spinale verdoving en episiotomie. Ook het actief ingrijpen in de nageboorte fase komt minder vaak voor.

Daarnaast blijken vrouwen die begeleid worden door een vroedvrouw gemiddeld korter in het ziekenhuis te verblijven en minder kans te hebben op infecties, manuele verwijdering van de placenta, bloedtransfusies of opname op intensieve zorgen. Ook voor de baby zijn er voordelen: er is minder risico op zuurstoftekort, doorverwijzing naar gespecialiseerde zorg en opname op de neonatale intensive care. Belangrijk om te benadrukken is dat andere uitkomsten, zoals postpartum bloedverlies, perineale scheuren en APGAR-scores, vergelijkbaar zijn met die van andere zorgmodellen.

Onderzoek levert ook overtuigend bewijs dat vroedvrouwgeleide zorg bijdraagt aan een beter mentaal welzijn van de moeder en gunstigere uitkomsten van zwangerschap en bevalling in vergelijking met de standaard zorg. Door het bieden van continue emotionele ondersteuning, individuele begeleiding en een duurzame vertrouwensrelatie, spelen vroedvrouwen een sleutelrol in het realiseren van vrouwgerichte en holistische zorg. Dit zorgmodel versterkt niet alleen het vertrouwen en de tevredenheid van vrouwen, maar helpt ook om psychologische belasting te verminderen.

Indien een geboorte toch medische ondersteuning nodig heeft of er is een pijnstillingswens, draagt de vroedvrouw de zorg over in de warme handen van de ziekenhuisvroedvrouw en de gynaecoloog. Beval je van je eerste kind? Dan is de kans groter dat er een overdracht is: zo’n 68%. De reden is in de meeste gevallen een pijnstillingswens. Bij een volgend kindje wordt er in 6,6% van de gevallen doorverwezen, ook hier meestal omwille van een pijnstillingsverzoek.

Het is belangrijk om bij het maken van je keuze rekening te houden met een mogelijke overdracht en dit te bespreken met je zorgverleners. Ook in geval van overdracht kan een vroedvrouwgeleide begeleiding tijdens de zwangerschap en de start van het geboorteproces nog steeds vele voordelen hebben.

Het nadeel van dit zorgmodel is dat het in België (nog) niet in alle regio’s en op grote schaal beschikbaar is.

Ervaren vroedvrouwen die geboortes begeleiden vind je hier, het resultaat van hun werk kan je lezen in het jaarrapport vroedvrouwgeleide geboortes.

Gynaecoloog

De gynaecoloog begeleidt ook laagrisicogeboortes en werkt daarbij altijd samen met een ziekenhuisvroedvrouw. De ziekenhuisvroedvrouw volgt de arbeid op tot aan de geboorte, in nauw overleg met de gynaecoloog. Dit is het meest voorkomende zorgmodel in België.

Dit zorgmodel wordt vaak het biomedische model genoemd, omdat het vooral gericht is op het opsporen en behandelen van mogelijke afwijkingen of complicaties. Gynaecologen maken hierbij gebruik van medische technologie en obstetrische expertise om risico’s zoals bloedverlies, infecties en ongunstige uitkomsten voor moeder en baby te beperken. Tegelijk kan het gebruik van bepaalde technologieën, zoals continue elektronische foetale monitoring, soms leiden tot extra of onnodige interventies.

Een aandachtspunt bij dit zorgmodel is dat continuïteit van zorg door éénzelfde vroedvrouw minder vanzelfsprekend is. De ziekenhuisvroedvrouw draagt zorg voor meerdere kamers en taken, en er zijn wissels tussen shifts.

Vrouwen die graag onmiddellijke toegang hebben tot medische ingrepen, zoals pijnbestrijding of een keizersnede, voelen zich vaak het meest ondersteund binnen dit zorgmodel. Ook een door de gynaecoloog en ziekenhuisvroedvrouw begeleide, laagrisico geboorte kan een positieve ervaring zijn!

Risicozwangerschap, complicaties of pijnstillingswens

Na een risicozwangerschap, bij omplicaties tijdens de geboorte of een pijnstillingswens neemt de gynaecoloog de medische opvolging op zich. Opnieuw in nauwe samenwerking met de ziekenhuisvroedvrouw.

Doula

De aanwezigheid van een doula kan een hele grote meerwaarde zijn tijdens het geboorteproces. Zij blijft aan jullie zijde van begin tot einde en zorgt op die manier in alle omstandigheden, los van het gekozen zorgmodel, voor continuïteit. Onderzoek toont dat begeleiding door een doula ook leidt tot minder interventies en een positievere geboorte ervaring.

De plaats van geboorte

Na een normale zwangerschap

Na een normaal lopende zwangerschap kan je kiezen voor een thuisgeboorte (met je vroedvrouw/huisarts), een geboorte in een geboortehuis (met je vroedvrouw) of een ziekenhuisbevalling (met je vroedvrouw, huisarts of gynaecoloog). Wanneer de zwangerschap om medische redenen door een gynaecoloog opgevolgd wordt, vindt de geboorte plaats in het ziekenhuis. Niet elk ziekenhuis biedt de mogelijkheid om te bevallen met je eigen vroedvrouw. Niet elke regio biedt de mogelijkheid tot een thuisgeboorte of geboorte in een geboortehuis.

Het ziekenhuis

Ziekenhuizen hebben elk hun eigen identiteit en werkwijze. Hoewel ze vergelijkbare zorg bieden, kunnen er toch belangrijke verschillen zijn. Sommige ziekenhuizen dragen het BFHI-label (Baby Friendly Hospital Initiative), wat wijst op een visie waarin medisch veilige zorg wordt gecombineerd met respect voor de wensen van de barende, autonomie en comfort. Dit label kan een eerste indicatie geven van de visie van een ziekenhuis, een lijst van de ziekenhuizen met dit label vind je hier. Hou er rekening mee dat gynaecologen en zelfstandige vroedvrouwen vaak verbonden zijn aan specifieke ziekenhuizen; de keuze voor je zorgverlener bepaalt dus vaak mee de keuze van het ziekenhuis. Of andersom kan je ook de keuze van je zorgverleners afstemmen op het ziekenhuis waar je wenst te bevallen.

Controles

Om een zwangerschap goed op te volgen, zijn regelmatige controles aangewezen. Deze maken een zorgvuldige risicoselectie mogelijk en dienen meestal om te bevestigen dat alles normaal verloopt. Wanneer dingen toch anders (lijken te) lopen, zorgen ze voor vroegtijdige opsporing en gerichte bijsturing.

Hieronder vind je een overzicht van de medische controles en de meest aangewezen zorgverlener in het geval van een laagrisico zwangerschap. Onderaan vind je meer informatie over de essentiële echo’s. Bij een normaal verlopende zwangerschap zijn dat er drie; bijkomende echo’s zijn optioneel in afwezigheid van complicaties.

Aanbevolen niet-medische opvolging

Naast de medische opvolging is ook niet-medische begeleiding een waardevolle pijler tijdens de zwangerschap. Deze begeleiding richt zich op het begrijpen van de lichamelijke en psychische veranderingen die je doormaakt, en helpt om met vertrouwen en veerkracht naar de geboorte en het ouderschap toe te groeien.

Niet-medische opvolging kan bestaan uit heldere informatie over zwangerschap, arbeid en geboorte, over bepaalde complicaties en over wat je kan verwachten tijdens het geboorteproces. Er is aandacht voor manieren om om te gaan met de intensiteit van de weeën, zoals ademhaling, ontspanning, beweging en houdingen die het proces kunnen ondersteunen. Ook het belang van actief blijven bewegen tijdens de zwangerschap en het voorbereiden van het lichaam komt hierbij aan bod. Daarnaast biedt deze begeleiding ruimte voor informatie en voorbereiding rond borstvoeding en de eerste periode met je baby.

Door goed geïnformeerd en ondersteund te zijn, vergroot je het vertrouwen in je lichaam en in jullie eigen mogelijkheden als (toekomstige) ouders.

Vroedvrouwen, maar ook doula’s, psychologen of coaches kunnen je in deze niet-medische opvolging begeleiden. Dat kan onder de vorm van individuele sessies, groepssessies of workshops, al dan niet aansluitend na een prenatale controle. Het aanbod is ruim en divers, zodat er voor ieder wat wils is en je kunt kiezen wat het best bij jullie past.

Echo’s tijdens de zwangerschap

Echo 6–8 weken: Vroege echo / vitaliteitsecho (optioneel)

Deze echo bevestigt de zwangerschap in een vroege fase. Er wordt nagekeken of de zwangerschap zich in de baarmoeder bevindt, of er één of meerdere baby’s zijn en of er hartactie zichtbaar is. Daarnaast wordt een eerste, voorlopige inschatting gemaakt van de zwangerschapsduur. Deze echo is niet verplicht, maar kan helpen bij onzekerheid, klachten of nood aan vroege geruststelling.

Echo rond 12 weken: 12-wekenecho / termijnecho / nekplooimeting

Tijdens deze echo wordt de zwangerschapsduur definitief vastgelegd. De baby wordt gemeten en er wordt gekeken naar de vitaliteit en algemene ontwikkeling. De nekplooi wordt gemeten als onderdeel van een risicoschatting voor chromosomale afwijkingen. Ook gebeurt een eerste globale beoordeling van de anatomie. Deze echo maakt deel uit van de standaard prenatale opvolging.

Echo rond 20 weken: Structurele echo / anatomiescreening

Dit is de meest uitgebreide echo van de zwangerschap. De ontwikkeling van de organen en structuren van de baby wordt systematisch nagekeken, waaronder het hoofd, de hersenen, het hart, de wervelkolom, de buikorganen en de ledematen. Daarnaast worden de placenta, de hoeveelheid vruchtwater en de groei beoordeeld. Indien gewenst en zichtbaar kan ook het geslacht bekeken worden.

Echo rond 30–32 weken: Groei- en liggingsecho

Deze echo focust op hoe de baby het stelt richting het einde van de zwangerschap. Er wordt gekeken naar de groei, de ligging van de baby, de hoeveelheid vruchtwater en de ligging van de placenta. Het doel is inschatten of alles gunstig verloopt in aanloop naar de geboorte.

Echo rond 40 weken (optioneel): Overtijd-echo / welzijnsecho

Wanneer de zwangerschap de uitgerekende datum overschrijdt, kan een echo worden uitgevoerd om het welzijn van de baby verder op te volgen. Hierbij wordt gekeken naar de hoeveelheid vruchtwater, de bewegingen van de baby en de hartactiviteit. Deze echo helpt om te bepalen of verdere opvolging volstaat of dat bijsturing aangewezen is.

Tip van de vroedvrouw: slechts 5% van de zwangeren bevalt op de uitgerekende datum. Zie die datum dus vooral als een richtpunt binnen een periode. Het kan ook helpend zijn om geen exacte datum mee te geven aan je vrienden en familie; communiceer over een periode in plaats van een datum of kies bewust een datum die twee weken later ligt dan de uitgerekende datum. Dat scheelt vaak een hoop druk aan het einde van de zwangerschap.

La Madrugada is een multidisciplinaire vroedvrouwenpraktijk en al 18 jaar een vaste waarde in Antwerpen. Je kan bij ons terecht voor medische én psycho-emotionele begeleiding, en voor heldere, betrouwbare informatie tijdens de zwangerschap, de geboorte, de kraamperiode en het (prille) ouderschap. Met het team van La Madrugada kan je ook bevallen thuis, in een geboortehuis of in het ziekenhuis (AZ Monica, Deurne).